انگیزه‏هاى ثروت اندوزى

امام رضا(ع): لا یَجتمعُ المالُ الاّ بِخصالٍ خَمسٍ: بِبُخلٍ شدید، و اَملٍ طویل، و حِرصٍ غالِبٍ، و قطیعة الرَّحِم، و ایثارِ الدنیا على الآخرة.

عیون اخبارالرضاع ۱/۲۷۶؛ خصال ۱/۲۸۳.

مال جمع نمى‏شود مگر در سایه پنج خصلت:

۱- بخل زیاد.

۲- آرزوهاى دراز.

۳- آزمندىِ چیره (بر انسان).

۴- ترک صله رحم (و رسیدگى به بستگان تنگدست).

۵- دنیا دوستى و فراموش کردن آخرت.

(... پدیده شوم سرمایه دارى و به تعبیر قرآن کریم «تکاثر» و... نخست پدیده‏اى روحى است که از خوى و خصلت و شیوه تفکر و اخلاق باطنى و درونى انسان سرچشمه مى‏گیرد. از این رو براى شناخت ماهیت این پدیده، حتى به عنوان موضوعى از موضوعات اقتصادى و مشکلى از مشکلات اجتماعى، باید به روان و باطن آدمیان سر زد، و انگیزه‏ها و علل... درونى موضوع را بررسى کرد...».     معیارهاى اقتصادى در تعالیم رضویع /۳۸۵.

همین موضوع، معیار تمایز بنیادین میان تفکر اسلامى و دیگر مکاتب است، که از عامل اصلى در همه مسائل، یعنى خود انسان و گرایش‏ها و گزینهایش، غافل نمى‏ماند.

در بررسى ساز و کار (مکانیسم) رشد ناموزون و تصاعدى ثروت، و ظهور پدیده تکاثر، و پدید آمدن سرمایه دارى‏هاى کلان، به خُلقها و سَرشت‏هایى بر مى‏خوریم که عوامل اصلى ثروت اندوزى آزمندانه سرمایه دارى و تکاثر است. ابزار تولید، زمین، آب و دیگر منابع مُولّد ثروت، هنگامى که در دست انسان‏هاى آزمند و پول پرست قرار گرفت، به ابزار استثمار و ظلم و تشکیل طبقات اقتصادى تبدیل مى‏گردد.

خوى و خصلت‏هایى که در این حکمت رضوى(ع) یاد شده است، علل و عوامل اصلى گرایش به ثروت اندوزى، و زیر پاگذاشتن اصول انسانى و اخلاق و عدالت گرایى است. هر یک از خصلت‏ها بازدارنده انسان است از رسیدن به هر کمال معنوى و رشد اخلاقى و ارزش‏هاى والاى انسانى و قرب خدا. و همین خوى و سرشتهاى شیطانى و ماده پرستى زمینه ساز اصلى بى تعهدى و بى احساسى طبقه سرمایه دار نسبت به محرومان و بینوایان است، همچنین موجب زیر پا نهادن اصول عدالت اجتماعى مى‏باشد.

بى گمان این مال اندوزىِ نکوهیده که انگیزه‏هایى شیطانى دارد، درآمدهایى است که از راه‏هاى ظلم، استثمار، احتکار، گران فروشى، جنس بى کیفیت تولید کردن، غصب، رباخوارى و... به دست آمده باشد، نه تولید ثروت و سرمایه گذارى‏هاى سازنده، و کسب‏هاى حلال، که این کاسبى و کارهاى اقتصادى از نظر امام ارزشمند و اسلامى است، و از مجموعه تعالیم رضوى درباره مال و نظام مالى روشن مى‏گردد که مال عامل قوم و پایدارى جامعه است، پس باید در رشد و حفظ آن کوشید، و از راه‏هاى مشروع و به سود جامعه باید به تولید و مبادله دست زد.

این موضوع ان شاءاللّه‏ در دفترهاى دیگرى که سخنان امام رضا(ع) مطرح خواهد شد، یاد خواهد گردید.

0 دیدگاه

دیدگاه خود را بنویسید
https://samtekhoda.com